Kiedyś – Krytyczne przyglądanie się otaczającemu światu, zaciekawienie światem i szukanie prawideł nim rządzących.
Określenie filozofia pochodzi z języka greckiego i znaczy umiłowanie mądrości. Ze słów „phileo” – miłuję, „ sophia” – mądrość, powstało philosophia, czyli miłość do wiedzy, czy mądrości. Jako pierwszy filozofem nazwał się Pitagoras i to jemu przypisuje się stworzenie tego terminu. Pierwsi myśliciele zauważyli wiele ułud w otaczającym nas świecie, oni poszukiwali prawd stałych i niezmiennych. Ciekawość świata, chęć poznania mechanizmów rządzących światem, krytycyzm wobec poznania, pytania o poznanie, czym jest świat? Skąd wiemy, że coś istnieje? Czym jest byt – materią, czy nie? Jak poznajemy? Czym jest poznanie? Jak odróżnić prawidłowe rozumowanie od fałszywego? Zasady logicznego myślenia,(czyli na podstawie stwierdzeń i argumentacji, tworzymy wnioski popierające lub obalające tezę). Wszystko to i o wiele więcej interesowało starożytnych filozofów, tworzyli oni koncepcje odnoszące się do przyrody, idei, kosmosu, matematyki szukając odpowiedzi na pytania przez siebie stawiane.
Czego dowiedzieliśmy się dzięki starożytnym myślicielom?
Po pierwsze ziemia jest płaska a słońce pływa łódką!
Przyjrzyjmy się ich pierwszym przedstawicielom i ich spojrzeniu na świat – od czego zaczęli, co przykuło ich uwagę! Pierwszym filozofem, idąc za historią filozofii był Tales z Miletu, oraz jońscy filozofowie przyrody. Przedmiotem ich zainteresowań była, przyroda, obserwacja rzeczywistości wokół, oraz co było podstawowym budulcem owych rzeczy, czyli z czego powstał świat, który widzimy – dla Talesa tą materią była woda. Wszystko co żyje potrzebuje wilgoci, ziemia w znaczeniu świat unosi się na wodzie (wówczas sądzono, że słońce w nocy łódką przepływa z zachodu na wschód, by mogło rano wstać, ziemia według starożytnych greków była płaska).
Tales to matematyk, astronom i polityk, posiadał wiele praktycznych umiejętności przepowiedział zaćmienie słońca, umiał zmierzyć wysokość piramid, czy odległość okrętów na morzu.
Po drugie zmienność jest stała, czyli w przyrodzie wszystko jest możliwe.
Z obserwacji przyrody powstały inne pomysły na rodzaj materii z której powstał świat – przyroda. Dla Anaksymandra materią pierwszą jest bezkres, w którym są wszelkie przeciwieństwa i z nich wyłania się przyroda, dla Anaksymenesa zaś materią pierwszą było powietrze. Heraklit za pierwotną materię uznał ogień, który zmienia się po kolei w żywioły, by znów stać się ogniem, bo zmienność uznał za stałą w świecie przyrodniczym. Wszystko jest zmianą i owa zmiana jest niezmienną zasadą przyrody.
Po trzecie nie ma głupich pytań.
Wraz z rozwojem myśli rodzą się nowe pytania i problemy. Czasami ważniejsze od odpowiedzi jest pytanie, by je odpowiednio sformułować. Na dobrze i właściwie postawione pytanie, odpowiedź nie jest już taka trudna. Widzimy tu rozwój myśli, rozumowania, stawiania pytań i prób odpowiedzi na te pytania. Jak różne wnioski można wysnuć na podstawie takich samych przesłanek. Takie krytyczne poszukiwanie i próby zrozumienia otaczającej rzeczywistości, oraz odkrycia jej mechanizmów i prawidłowości cechuje filozoficzne myślenie.
Szukamy tych prawd dla nich samych, żeby zrozumieć, wiedzieć. Początki filozofii skupiają się głównie na przyrodzie, później filozofowie pytali o istotę bytu. Czym jest byt, jaka jest jego natura, czyli ten niezmienny element, budulec świata – taki, który pozostaje niezmienny mimo zmieniającego się świata. Pojawiły się pytania o naturę naszego poznania, czego możemy być pewni w naszym poznaniu.
Po czwarte nasz niedoskonały świat jest odbiciem doskonałych idei. Niech nas to zainspiruje.
Z czasem filozofowie z zainteresowań przyrodą przechodzili w bardziej abstrakcyjne rozumowanie, jak Platon według którego, nasz niedoskonały świat jest odbiciem doskonałych idei. Widzimy tu zmianę jeśli chodzi o pojęcie bytu, tu byt nie jest materią tylko abstrakcją. Byt niematerialny jest ponad bytem rzeczywistym, to w przyszłości będzie inspiracją dla wielu teorii, które w pierwiastku ponad materialnym będą upatrywać stałej niezmiennej zasady, np.: Bóg stanie się wzorem do naśladowania i początkiem wszystkiego co materialne, stwórcą świata. Przykładem jeszcze bardziej abstrakcyjnego myślenia jest G. Berkeley, który twierdził, że jedynym źródłem prawdziwego poznania są zmysły, zaprzeczał istnieniu świata materialnego – naprawdę istnieje tylko Bóg i umysł, jeśli nie ma myślenia percepcji, to nie ma materialności. Świat, konkretne przedmioty materialne, które poznajemy dzięki zmysłom, naprawdę są ideami w umyśle Boga i dlatego my je możemy zobaczyć, ponieważ Bóg widzi je cały czas. Dzięki temu one istnieją. Poglądy G. Berkeleya nazywamy immaterializmem.
Po piąte złoty środek.
Równolegle do takich bardzo abstrakcyjnych teorii, które głoszą, że prawdziwie istnieje tylko Bóg, czy idee (uznają niematerialny czynnik za prawdziwy byt), są filozofie bardziej skupione na materialnym, widzialnym pierwiastku jako materii pierwszej. W starożytności taki system filozoficzny stworzył Arystoteles, uczeń Platona i początkowo zwolennik jego idei jako bytu idealnego i prawdziwego. Arystoteles to lekarz, przyrodnik dobrze zaznajomiony z wiedzą empiryczno-przyrodniczą. Choć początkowo przyjął poglądy swego nauczyciela, później je odrzucił, a w zasadzie połączył wieczne niezmienne idee z bytem materialnym, przyrodą. Arystoteles szukał złotego środka, równowagi między pierwiastkiem metafizycznym i realnym. To wielki umysł, który jako pierwszy widział potrzebę podziału filozofii. Mówi się, że cała filozofia to przypisy do Platona i Arystotelesa. Ich teorie były inspiracją wielu późniejszych systemów filozoficznych (Tomasz z Akwinu zaadoptował poglądy Arystotelesa do stworzenia tomizmu).
Krytyczne przyglądanie się otaczającemu światu, zaciekawienie światem i szukanie prawideł nim rządzących. Ciągle i niezmiennie nadal obecne.
Systemy filozoficzne i wnioski z nich płynące niejednokrotnie są zaskakujące i wydają się nierealne, ale każde takie – nawet błędne rozumowanie, które przyszłe pokolenia odrzucą jako fałszywe, przybliża nas do prawdziwej wiedzy, poprzez wskazanie błędnych dróg. Sposobów na przedstawienie filozofii i jej dokonań jest wiele. Chodzi o to, że jakkolwiek nie chcielibyśmy poznawać filozofii, czy w ujęciu historycznym, czy w ujęciu zagadnień filozofii, to każda droga doprowadzi nas do refleksji, że filozofia szuka odpowiedzi na pytania ogólne i szczegółowe, a przedmiotem jej zainteresowania jest szeroko pojęta rzeczywistość materialna i niematerialna, człowiek, wszechświat.
W tym się przejawia umiłowanie mądrości – w próbach całościowego i spójnego przedstawienia naszego początku, celu, sensu. Filozofia Poszukuje Odpowiedzi Dla Teraźniejszości I Przyszłości.
Narodziny nauki niczym Wenus z piany morskiej.
Filozofia dał początek nauce. Poza pytaniami, na które do dziś szukamy odpowiedzi, np.: o istotę bytu –ontologia, teorię i granice poznania – epistemologia, naturę wartości – aksjologia, wiele odpowiedzi już uzyskaliśmy. Na przestrzeni wieków z filozofii odrywały, czy wydzielały się jej działy, stając się samodzielnymi naukami, wspomnę np. o psychologii, która powstała w XIX wieku. Jako najmłodsza dziedzina nauki, psychologia początki swe ma w rozważaniu problemów, o które pytali filozofowie. Wilhelm Wundt uznawany jest za ojca psychologii jako nauki w nowoczesnym rozumieniu, ponieważ jest twórcą pierwszego laboratorium psychologii ekstremalnej, w którym badano działanie zmysłów oraz procesów poznawczych.
Przez stulecia filozofia się zmieniała – ale dziś również szukamy sensu życia, pewności, prawdy. Wiele pojęć doprecyzowaliśmy, bo w filozofii pojęcia są bardzo ważne. W nauce stawiamy hipotezy i je sprawdzamy, w filozofii operujemy pojęciami. Jak mamy system filozoficzny, to pierwsze pytamy o jego podstawy i pojęcia. Filozofia otwiera umysł, uczy myślenia abstrakcyjnego i logicznego rozumowania. Można powiedzieć, że matematyka nas nauczy tego samego, czy logika, a metodologia naukowa pokaże nam jak dokładnie przeprowadzić rozumowanie by potwierdzić jego prawdziwość lub fałszywość. Filozofia, to moim zdaniem, pomaga kształtować światopogląd i nas rozwija.
Często w potocznym rozumieniu odnosimy się do filozofii przedstawiając nasz pogląd na większy, czy mniejszy obszar rzeczywistości, mówimy, że żyjemy zgodnie z filozofią dotyczącą, np.: zdrowia, poglądów politycznych. Chociaż filozofia wydaje się trudna, lub niepotrzebna w codziennym życiu, to każdy z nas obiera ścieżkę życia zgodną z własnymi poglądami, przemyśleniami, czy też wierzeniami.
Jak naukowy świat widzi filozofię dziś i jej miejsce w panteonie nauk? W świecie nauki zdania na ten temat są podzielone. Jedni uważają, że filozofia niczego nowego nie wnosi do naszego poznania. Filozoficzne rozważania, pytania i odpowiedzi z powodzeniem przejęła nauka, która stawia hipotezy, posługuje się rozwiniętymi metodami badawczymi. Wydaje się, że są one wystarczające, bardziej precyzyjne i obiektywne. Inni zaś sądzą, że filozofia dziś, podobnie jak dawniej, zajmuje istotne miejsce w panteonie nauk. Jej rozważania wykraczają ponad poziom nauk, stając się metanauką, która zbiera, systematyzuje dokonania poszczególnych gałęzi nauki, dając nam pełniejszy obraz rzeczywistości, zgodny z obecną wiedzą naukową.
Jaka zatem jest różnica między nauką, a filozofią?
Filozofia poprzez swoje rozważania kształtuje postawy ludzi, wpływa na światopogląd, podejmuje próbę ujęcia świata całościowo. Natomiast nauka to zobiektywizowany, oparty na założeniach i potwierdzony badaniami sposób poznania świata przyrodniczego i społecznego. Tak w wielkim skrócie można by opisać relację między Nauką i Filozofią.
Dla Was rozważała pisząc o Filozofii, bo to Ważne,
mgr Filozofii Uniwersytetu Jagiellońskiego Tess – Błotna Żabka