{"id":89,"date":"2025-07-17T22:27:35","date_gmt":"2025-07-17T22:27:35","guid":{"rendered":"https:\/\/www.sluchamhistorii.pl\/?p=89"},"modified":"2025-07-18T00:15:34","modified_gmt":"2025-07-18T00:15:34","slug":"zlote-jablko-archeologii-czermno-czerwien-wielki-temat-do-odkrycia-byc-blizej-historii","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.sluchamhistorii.pl\/?p=89","title":{"rendered":"Z\u0141OTE JAB\u0141KO ARCHEOLOGII &#8211; CZERMNO\/CZERWIE\u0143 &#8211; WIELKI TEMAT DO ODKRYCIA. BY\u0106 BLI\u017bEJ HISTORII."},"content":{"rendered":"\n<figure class=\"wp-block-gallery has-nested-images columns-default is-cropped wp-block-gallery-1 is-layout-flex wp-block-gallery-is-layout-flex\">\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"766\" height=\"1024\" data-id=\"88\" src=\"https:\/\/www.sluchamhistorii.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/IMG_20250515_131102-766x1024.jpg\" alt=\"Publikacje\" class=\"wp-image-88\" srcset=\"https:\/\/www.sluchamhistorii.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/IMG_20250515_131102-766x1024.jpg 766w, https:\/\/www.sluchamhistorii.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/IMG_20250515_131102-224x300.jpg 224w, https:\/\/www.sluchamhistorii.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/IMG_20250515_131102-768x1027.jpg 768w, https:\/\/www.sluchamhistorii.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/IMG_20250515_131102-1149x1536.jpg 1149w, https:\/\/www.sluchamhistorii.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/IMG_20250515_131102-1532x2048.jpg 1532w, https:\/\/www.sluchamhistorii.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/IMG_20250515_131102-scaled.jpg 1915w\" sizes=\"auto, (max-width: 766px) 100vw, 766px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"766\" height=\"1024\" data-id=\"87\" src=\"https:\/\/www.sluchamhistorii.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/IMG_20250515_122833-766x1024.jpg\" alt=\"Znaleziska archeologiczne z czermna\" class=\"wp-image-87\" srcset=\"https:\/\/www.sluchamhistorii.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/IMG_20250515_122833-766x1024.jpg 766w, https:\/\/www.sluchamhistorii.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/IMG_20250515_122833-224x300.jpg 224w, https:\/\/www.sluchamhistorii.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/IMG_20250515_122833-768x1027.jpg 768w, https:\/\/www.sluchamhistorii.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/IMG_20250515_122833-1149x1536.jpg 1149w, https:\/\/www.sluchamhistorii.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/IMG_20250515_122833-1532x2048.jpg 1532w, https:\/\/www.sluchamhistorii.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/IMG_20250515_122833-scaled.jpg 1915w\" sizes=\"auto, (max-width: 766px) 100vw, 766px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"766\" height=\"1024\" data-id=\"86\" src=\"https:\/\/www.sluchamhistorii.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/IMG_20250515_122801-766x1024.jpg\" alt=\"Znaleziska archeologiczne z czermna\" class=\"wp-image-86\" srcset=\"https:\/\/www.sluchamhistorii.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/IMG_20250515_122801-766x1024.jpg 766w, https:\/\/www.sluchamhistorii.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/IMG_20250515_122801-224x300.jpg 224w, https:\/\/www.sluchamhistorii.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/IMG_20250515_122801-768x1027.jpg 768w, https:\/\/www.sluchamhistorii.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/IMG_20250515_122801-1149x1536.jpg 1149w, https:\/\/www.sluchamhistorii.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/IMG_20250515_122801-1532x2048.jpg 1532w, https:\/\/www.sluchamhistorii.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/IMG_20250515_122801-scaled.jpg 1915w\" sizes=\"auto, (max-width: 766px) 100vw, 766px\" \/><\/figure>\n<\/figure>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-embed is-type-video is-provider-youtube wp-block-embed-youtube wp-embed-aspect-16-9 wp-has-aspect-ratio\"><div class=\"wp-block-embed__wrapper\">\n<iframe loading=\"lazy\" title=\"Z\u0141OTE JAB\u0141KO ARCHEOLOGII \u2013 CZERMNO\/CZERWIE\u0143 \u2013 WIELKI TEMAT DO ODKRYCIA. BY\u0106 BLI\u017bEJ HISTORII\" width=\"640\" height=\"360\" src=\"https:\/\/www.youtube.com\/embed\/ZLIvSuVlevU?feature=oembed\" frameborder=\"0\" allow=\"accelerometer; autoplay; clipboard-write; encrypted-media; gyroscope; picture-in-picture; web-share\" referrerpolicy=\"strict-origin-when-cross-origin\" allowfullscreen><\/iframe>\n<\/div><\/figure>\n\n\n\n<p>Co naprawd\u0119 wiemy o wczesnym \u015bredniowieczu na ziemiach dzisiejszej Polski Wschodniej (wschodnia cz\u0119\u015b\u0107 woj. lubelskiego, podkarpackiego, podlaskiego), na tzw. pograniczu polsko-ruskim, na tle najnowszych bada\u0144?<\/p>\n\n\n\n<p>Co oznacza\u0142o \u201epa\u0144stwo\u201d w czasach Mieszka I i Boles\u0142awa Chrobrego, czyli zrozumie\u0107 moment przej\u015bcia od wsp\u00f3lnoty plemiennej do organizacji pa\u0144stwa polskiego?<\/p>\n\n\n\n<p>Czy najnowsze ustalenia tocz\u0105cych si\u0119 bada\u0144 na terenie wczesno\u015bredniowiecznego kompleksu osadniczego w Czermnie przybli\u017c\u0105 nas do odpowiedzi na te pytania?<\/p>\n\n\n\n<p>Prowadzone s\u0105 obecnie intensywne badania archeologiczne na terenie wczesno\u015bredniowiecznego kompleksu osadniczego w Czermnie nad rzek\u0105 Huczw\u0105, gm. Tyszowce, powiat Tomasz\u00f3w Lubelski w woj. lubelskim. Coraz wi\u0119cej uzyskanych danych wskazuje na to\u017csamo\u015b\u0107 Czermna z historycznym Czerwieniem, jednym z najwi\u0119kszych grod\u00f3w tworz\u0105cych umownie zwan\u0105 sie\u0107 Grod\u00f3w Czerwie\u0144skich (w X-XIII w.).<\/p>\n\n\n\n<p>Istniej\u0105ce do dzi\u015b w Czermnie fosy i ziemno-drewniane wa\u0142y potwierdzaj\u0105 jego obronny charakter\ufff9 jako militarnej twierdzy. O\u015brodek ten we wczesnym \u015bredniowieczu dynamicznie rozwija\u0142 si\u0119, do tego miejsca \u015bci\u0105gali kupcy z odleg\u0142ych zak\u0105tk\u00f3w kontynentu, a rzek\u0105 Huczw\u0105 by\u0142a mo\u017cliwo\u015b\u0107 sp\u0142awiania towar\u00f3w do Bugu. Rzeki \u0142\u0105czy\u0142y wa\u017cne szlaki handlowe w kierunku p\u00f3\u0142noc \u2013 po\u0142udnie, m.in. z Rusi\u0105 Kijowsk\u0105. W dobie kszta\u0142towania si\u0119 silnych i pr\u0119\u017cnie dzia\u0142aj\u0105cych o\u015brodk\u00f3w obszar ten nad Bugiem zamieszkiwa\u0142y plemiona L\u0119dzian, Duleb\u00f3w (Bu\u017canie) &#8211; zaliczanych przez wi\u0119kszo\u015b\u0107 historyk\u00f3w do S\u0142owian zachodnich. W X-XI w. toczono o te tereny walki mi\u0119dzy Polsk\u0105 Piast\u00f3w a Rusi\u0105 Kijowsk\u0105 Rurykowicz\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n<p>Kres \u201ez\u0142otego czasu\u201d rozwoju Czermna przynosz\u0105 najazdy mongolskie z XIII w. na Ru\u015b, jak i r\u00f3wnie\u017c prawdopodobnie zmiany w \u015brodowisku naturalnym.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><strong>ARCHEOLOGIA \u017bYWA.<\/strong><\/h2>\n\n\n\n<p>Prowadzone wykopaliska archeologiczne w Czermnie to element szerszej akcji badawczej, kt\u00f3ra prowadzona jest na dawnym pograniczu polsko-ruskim ju\u017c od lat 50 tych. W ostatnich latach, dzi\u0119ki otrzymanym grantom o\u015brodki naukowe: UMCS w Lublinie, Uniwersytet Rzeszowski, czy Instytut Historii i Kultury Europy Wschodniej w Lipsku w Niemczech wraz z instytucjami, jak np. Muzeum Regionalne im. dr. Janusza Petera w Tomaszowie Lubelskim, mog\u0105 bada\u0107 liczne znaleziska i prezentowa\u0107 najcenniejsze zabytki archeologiczne z Czermna.<\/p>\n\n\n\n<p>Archeologia i wsp\u00f3\u0142pracuj\u0105ce z ni\u0105 interdyscyplinarne nauki, wraz z najnowsz\u0105 technik\u0105 laboratoryjno-komputerow\u0105 u\u017cyt\u0105 do bada\u0144 nad tym o\u015brodkiem, rzucaj\u0105 \u015bwiat\u0142o na jego histori\u0119, pomagaj\u0105 na nowo obrazowa\u0107 map\u0119 wczesnego \u015bredniowiecza w Europie. W wyniku ostatnich odkry\u0107 kszta\u0142tuje si\u0119 nowe spojrzenie na polityczne i kulturowe znaczenie tego o\u015brodka, co mo\u017ce by\u0107 kluczem do zrozumienia proces\u00f3w jakie zachodzi\u0142y na tzw. pograniczu polsko-ruskim we wczesnym \u015bredniowieczu.<\/p>\n\n\n\n<p>Mezoregion Kotlina Tyszowiecka (zachodnia cz\u0119\u015b\u0107 Kotliny Hrubieszowskiej) w fizyczno-geograficznym podziale Polski nale\u017cy do makroregionu Wy\u017cyny Wo\u0142y\u0144skiej. W wid\u0142ach rzeki Sieniochy i Huczwy (dop\u0142ywy Bugu), po\u0142o\u017cony jest kompleks osadniczy w Czermnie. Gr\u00f3d i przylegaj\u0105ce do\u0144 podgrodzia zajmuj\u0105 powierzchni\u0119 ok. 150 h. Miejsce jest naturalnie predysponowane do budowy obronnego zespo\u0142u osadniczego, po\u0142o\u017conego na dogodnym szlaku komunikacyjnym i handlowym na skal\u0119 mi\u0119dzynarodow\u0105, pomi\u0119dzy Polsk\u0105 Piast\u00f3w i dalej na zach\u00f3d i po\u0142udnie Europy, a Rusi\u0105 Rurykowicz\u00f3w i dalej na wsch\u00f3d oraz po\u0142udnie nad Morze Czarne, a\u017c po stref\u0119 wp\u0142yw\u00f3w Bizancjum.<\/p>\n\n\n\n<p>Obecnie badania archeologiczne wsparte najnowszymi technikami diagnostycznymi jak badania dendrologiczne, paleo\u015brodowiskowe, po laboratoria do bada\u0144 metalurgicznych i na podstawie datowa\u0144 radiow\u0119glowych, pomog\u0142y wyznaczy\u0107 ju\u017c na VII-VIII w. pocz\u0105tek wzmo\u017conej aktywno\u015bci osadniczej na tym terenie.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><strong>POCZ\u0104TKI TRUDNEGO S\u0104SIEDZTWA.<\/strong><\/h2>\n\n\n\n<p>Najstarsza kronika z XII w. opisuj\u0105ca dzieje Rusi, t.j. latopis <em>Powie\u015b\u0107 z lat minionych <\/em>wzmiankuje o grodzie Czerwie\u0144, \u017ce zosta\u0142 zaj\u0119ty w 981r. przez W\u0142odzimierza Wielkiego (ksi\u0119cia Rusi Kijowskiej). Pod tym rokiem znajduje si\u0119 s\u0142ynne zdanie \u2026<em>Poszed\u0142 W\u0142odzimierz ku Lachom i zaj\u0105\u0142 grody ich: Przemy\u015bl, Czerwie\u0144 i inne grody, kt\u00f3re s\u0105 i do dzi\u015b dnia pod Rusi\u0105<\/em>&#8230; Z kolei w 1018r. grody Czerwie\u0144skie przy\u0142\u0105czy\u0142 do swego dominium Boles\u0142aw Chrobry, a w 1031r. przechodz\u0105 w r\u0119ce Jaros\u0142awa M\u0105drego (ksi\u0119cia Rusi Kijowskiej). Wzmianki o grodzie Czerwie\u0144 pojawiaj\u0105 si\u0119 r\u00f3wnie\u017c w <em>Kronice halicko-wo\u0142y\u0144skiej<\/em> z XIII w. Na tym koniec informacji ze \u017ar\u00f3de\u0142 pisanych. To co wiemy o dziejach tego grodu, jego znaczeniu i przynale\u017cno\u015bci dowiadujemy si\u0119 ju\u017c tylko z bada\u0144 archeologicznych.<\/p>\n\n\n\n<p>Nale\u017cy podkre\u015bli\u0107, \u017ce ziemie te stanowi\u0142y we wczesnym \u015bredniowieczu zachodnie peryferie Rusi Kijowskiej i tym samym przez nie (tak\u017ce we wsp\u00f3\u0142czesnych granicach pa\u0144stw) przebiega\u0142a strefa pogranicza \u0142aci\u0144sko-prawos\u0142awnego, zachodnio- i wschodnios\u0142owia\u0144skiego. Zasadnicze zmiany w tym wzgl\u0119dzie zachodz\u0105 w XIV wieku, kiedy terytorium by\u0142ych, tzw. Grod\u00f3w Czerwie\u0144skich znalaz\u0142o si\u0119 w obr\u0119bie Korony Kr\u00f3lestwa Polskiego.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><strong>LICZNE ZNALEZISKA ARCHEOLOGICZNE MILITARI\u00d3W, BI\u017bUTERII, CERAMIKI, PLOMB.<\/strong><\/h2>\n\n\n\n<p>Liczne znaleziska grot\u00f3w strza\u0142 i innych \u201emilitari\u00f3w\u201d \u015bwiadcz\u0105 o wojennych dziejach tego grodu. Czerwie\u0144 jak ka\u017cdy gr\u00f3d we wczesnym \u015bredniowieczu, spe\u0142nia\u0142 przede wszystkim funkcj\u0119 warowni broni\u0105cej wyznaczonego terytorium. Odnaleziono tutaj du\u017c\u0105 ilo\u015b\u0107 uzbrojenia i wyposa\u017cenia wojownik\u00f3w, jak groty w\u0142\u00f3czni, groty strza\u0142, czy elementy uprz\u0119\u017cy ko\u0144skiej. Najprawdopodobniej na miejscu by\u0142y wytwarzane groty strza\u0142. Nale\u017ca\u0142y one zapewne do miejscowej ludno\u015bci, ale tak\u017ce s\u0105 dowodem atak\u00f3w ze strony obcych naje\u017ad\u017ac\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n<p>Niekt\u00f3re z odkrytych w regionie Lubelszczyzny militari\u00f3w typu ostrogi, b\u0105d\u017a miecze datowane na VIII\/IX w., mog\u0142y by\u0107 importem z kr\u0119gu karoli\u0144skiego (Europa zachodnia Francja\/Niemcy). \u015awiat Karoling\u00f3w nie by\u0142 jedynym z kt\u00f3rym kontaktowa\u0142a si\u0119 lokalna elita. Znaleziska militari\u00f3w jak r\u00f3wnie\u017c bogatej bi\u017cuterii informuj\u0105 nas o r\u00f3\u017cnorodnych zwi\u0105zkach S\u0142owian z Kaganatem Awarskim, Wielkimi Morawami, koczowniczymi W\u0119grami i Rusi\u0105 Kijowsk\u0105, a tym samym z Bizancjum.<\/p>\n\n\n\n<p>W\u015br\u00f3d zabytk\u00f3w odkrytych w Czermnie wyr\u00f3\u017cniaj\u0105c\u0105 si\u0119 kategori\u0105 s\u0105 plomby (typ drohiczy\u0144ski), czyli niewielkie kr\u0105\u017cki o\u0142owiu (rzadziej prostok\u0105tne) z r\u00f3\u017cnymi wizerunkami na awersie i rewersie. Plomby mog\u0142y pe\u0142ni\u0107 funkcj\u0119 p\u0142atnicz\u0105 jako znaki targowe przywieszane do towar\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n<p>Odnaleziono na stanowisku w Czermnie liczne znaleziska bi\u017cuterii szklanej, bardzo popularnej ozdoby stroju kobiecego szeroko rozpowszechnionej w Europie \u015arodkowo-Wschodniej, w tym na Rusi. W\u015br\u00f3d zabytk\u00f3w wchodz\u0105cych w sk\u0142ad skarb\u00f3w z Czermna wchodz\u0105 srebrne zawieszki, zausznice, lunula, wisiorek, paciory, zausznica, bransolety spiralne ze srebra jak i br\u0105zu. Jeden ze skarb\u00f3w z wysokiej klasy bransoletami mankietowatymi m\u00f3g\u0142 nale\u017ce\u0107 do \u015bredniowiecznej \u201eksi\u0119\u017cniczki\u201d. Jednoznacznie nale\u017cy podkre\u015bli\u0107, \u017ce skarb reprezentuje \u201ewysoki kunszt z\u0142otniczy\u201d. Poziom sztuki z\u0142otniczej na Rusi Kijowskiej w X-XIV wieku by\u0142 rzeczywi\u015bcie wysoki. Nale\u017cy podkre\u015bli\u0107, \u017ce ten wysoki poziom umiej\u0119tno\u015bci ruscy z\u0142otnicy zawdzi\u0119czaj\u0105 przede wszystkim wzorcom bizanty\u0144skim, ale tak\u017ce wp\u0142ywom arabskim czy wiki\u0144skim. Z Bizancjum nap\u0142ywa\u0142o nad \u015brodkowy Dniepr wielu rzemie\u015blnik\u00f3w, kt\u00f3rzy zaszczepili na Rusi stosowanie r\u00f3\u017cnych technik zdobniczych. \u017bmudne prace konserwator\u00f3w zabytk\u00f3w z Krakowa oddaj\u0105 nam blask minionej \u015bwietno\u015bci.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><strong>MOMENT PRZEJ\u015aCIA OD WSP\u00d3LNOTY PLEMIENNEJ DO ORGANIZACJI PA\u0143STWA.<\/strong><\/h2>\n\n\n\n<p>Prace archeologiczne w Czermnie s\u0105 obiecuj\u0105c\u0105 perspektyw\u0105 na znalezienie odpowied\u017a na wiele pyta\u0144 dotycz\u0105cych kszta\u0142towania si\u0119 naszej wczesnopiastowskiej pa\u0144stwowo\u015bci. Znaleziska dowodz\u0105, \u017ce w drugiej po\u0142owie X stulecia na terenie, tzw. Grod\u00f3w Czerwie\u0144skich pojawi\u0142y si\u0119 nowe elity spo\u0142eczne. By\u0107 mo\u017ce istnia\u0142a szansa na powstanie konkurencyjnego o\u015brodka pa\u0144stwowego dla Piast\u00f3w i Rurykowicz\u00f3w, gdyby pojawi\u0142 si\u0119 silny przyw\u00f3dca plemienia L\u0119dzian na miar\u0119 Mieszka I i Boles\u0142awa Chrobrego, czy W\u0142odzimierza Wielkiego. T\u0119 tez\u0119 mo\u017cna rozwin\u0105\u0107 tylko i wy\u0142\u0105cznie w oparciu o badania archeologiczne, a grodzisko w Czermnie mo\u017ce odkry\u0107 przed nami jeszcze wiele tajemnic ze wczesnego \u015bredniowiecza.<\/p>\n\n\n\n<p>Tymczasem podporz\u0105dkowywanie rozleg\u0142ych terytori\u00f3w plemiennych pomi\u0119dzy Odr\u0105 a Wis\u0142\u0105 jednemu o\u015brodkowi w\u0142adzy u\u0142atwia\u0142o ich identyfikacj\u0119 z panuj\u0105c\u0105 dynasti\u0105 Piast\u00f3w. Scala\u0142o mniejsze o\u015brodki plemion s\u0142owia\u0144skiej spo\u0142eczno\u015bci w du\u017c\u0105 organizacj\u0119 pa\u0144stwow\u0105, kt\u00f3ra dzia\u0142a wg tych samych wzorc\u00f3w, w tym m.in. buduj\u0105c liczne umocnienia i sie\u0107 grod\u00f3w, oraz osadzaj\u0105c w nich sw\u0105 za\u0142og\u0119 woj\u00f3w. Co oczywi\u015bcie sprzyja\u0142o stabilizacji, wzmocnieniu i sprawnemu zarz\u0105dzaniu du\u017cym terytorium, z kt\u00f3rym musia\u0142y si\u0119 liczy\u0107 s\u0105siednie pot\u0119gi. Dalej mo\u017cna by\u0142o planowa\u0107 kolejne ekspansje. Piastowie budowali bezpiecze\u0144stwo kraju, tworz\u0105c zewn\u0119trzny pier\u015bcie\u0144 buforowych prowincji wg sprawdzonego karoli\u0144skiego modelu. Na po\u0142udniu Boles\u0142aw posiada\u0142 Czechy i cz\u0119\u015b\u0107 Moraw, wzd\u0142u\u017c Odry panowa\u0142 nad Milskiem i \u0141u\u017cycami, nadzorowa\u0142 przeprawy dolnej Odry i Noteci, od wschodu zdoby\u0142 sie\u0107 \u201enaszych\u201d Grod\u00f3w Czerwie\u0144skich (wyprawa Chrobrego na Kij\u00f3w w 1018r.). W okolicy grodu Wo\u0142y\u0144 (czyli dzisiejszego Gr\u00f3dka ko\u0142o Hrubieszowa) dosz\u0142o do bitwy nad Bugiem z wojskami Jaros\u0142awa M\u0105drego, ksi\u0119cia Rusi Kijowskiej, kt\u00f3rego nasz w\u0142adca pokona\u0142 i m\u00f3g\u0142 ruszy\u0107 dalej na Kij\u00f3w. Wyobra\u017ania podpowiada, \u017ce odnaleziony w Do\u0142hobyczowie miecz, datowany na X\/XI w., m\u00f3g\u0142 by\u0107 \u015bwiadkiem tej walki i by\u0107 mo\u017ce bra\u0142 w niej udzia\u0142. Miecz ten jest wykonany z najwy\u017cszym kunsztem i dok\u0142adno\u015bci\u0105 oraz jest bogato zdobiony srebrem i miedzi\u0105.<\/p>\n\n\n\n<p>Eksploruj\u0105c stanowisko archeologiczne w Czermnie, by\u0107 mo\u017ce uda si\u0119 do\u0142o\u017cy\u0107 kolejny element do uk\u0142adanki z puzzli naszej historii i przybli\u017cy\u0107 si\u0119 do wyja\u015bnienia jak dosz\u0142o do realizacji, tzw. \u201emitu za\u0142o\u017cycielskiego\u201d dziej\u00f3w naszej pa\u0144stwowo\u015bci.<\/p>\n\n\n\n<p>Od pierwotnych struktur plemiennych Polan do wej\u015bcia na aren\u0119 narod\u00f3w historycznych Regnum Poloniae potrzebne by\u0142y: chrzest, wykupienie cia\u0142a \u015bw. Wojciecha i z\u0142o\u017cenia jego szcz\u0105tk\u00f3w w katedrze gnie\u017anie\u0144skiej, do kt\u00f3rej zacz\u0119to pielgrzymowa\u0107 (urbs sacra), zjazd gnie\u017anie\u0144ski wraz z w\u0142o\u017ceniem cesarskiego diademu przez cesarza Ottona III na g\u0142ow\u0119 Boles\u0142awa Chrobrego, oraz wr\u0119czenie mu w\u0142\u00f3czni \u015bw. Maurycego z gwo\u017adziem z Krzy\u017ca Chrystusa. Do tego nale\u017cy doda\u0107 odpowiednio prowadzon\u0105 polityk\u0119 dynastyczn\u0105, kt\u00f3ra wi\u0105\u017ce Piast\u00f3w z dworami niemieckimi, czeskimi, w\u0119gierskimi i z Rusi\u0105 Kijowsk\u0105, poprzez przy\u0142\u0105czenie kolejnych ziem na wschodzie, a\u017c po <strong>koronacj\u0119 Boles\u0142awa Chrobrego 18.04.1025r. <\/strong>W ten spos\u00f3b przechodzimy od legend <em>O Popielu, kt\u00f3rego zjad\u0142y myszy, O Pia\u015bcie Ko\u0142odzieju<\/em> do opowie\u015bci o wsp\u00f3lnocie politycznej i historycznej Regnum Poloniae. Polsk\u0119 jako przestrze\u0144 geograficzn\u0105 zacz\u0119to definiowa\u0107 jako przestrze\u0144 polityczn\u0105, powsta\u0142\u0105 nie tylko w oparciu o militarne podboje, ale r\u00f3wnie\u017c w oparciu o symbole, tj. koron\u0119 i ber\u0142o -symbole prawa i w\u0142adzy. Swoj\u0105 koronacj\u0105 Boles\u0142aw Chrobry podni\u00f3s\u0142 Polsk\u0119 do rangi kr\u00f3lestwa, a wi\u0119c pa\u0144stwa suwerennego, a swojemu rodowi nada\u0142 monarszy majestat. Odwaga tej decyzji to wybicie si\u0119 na podmiotowo\u015b\u0107- przyj\u0119cia pe\u0142ni praw i przywilej\u00f3w, kt\u00f3re p\u0142yn\u0119\u0142y z przynale\u017cno\u015bci do chrze\u015bcija\u0144skiego \u015bredniowiecznego uniwersum. Zdoby\u0142 koron\u0119 na kr\u00f3tko, a po jego \u015bmierci rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 ju\u017c regularna walka o tron. Jak to w \u015bredniowieczu.<\/p>\n\n\n\n<p>Przy\u0142\u0105czenie Grod\u00f3w Czerwie\u0144skich na wschodzie piastowskiego kraju zamyka t\u0119 opowie\u015b\u0107 o tym, gdzie ko\u0144czy si\u0119 Zach\u00f3d, a zaczyna si\u0119 Wsch\u00f3d. Bizantyjski Wsch\u00f3d ukszta\u0142towa\u0142 chrze\u015bcija\u0144skie oblicze Rusi Kijowskiej. Decyzja o przyj\u0119ciu chrztu z Bizancjum przez ksi\u0119cia W\u0142odzimierza Wielkiego w 988r., zwi\u0105za\u0142a na sta\u0142e Ru\u015b z obrz\u0105dkiem wschodnim i zawa\u017cy\u0142a na jego losach na ponad tysi\u0105c lat.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><strong>CO OZNACZA CZERMNO\/CZERWIE\u0143 &#8211; Z\u0141OTE JAB\u0141KO POLSKIEJ ARCHEOLOGII?<\/strong><\/h2>\n\n\n\n<p>Warto wraca\u0107 dzi\u015b do pyta\u0144 o nasze pocz\u0105tki, aby dostrzec w tym nasze dziedzictwo.<\/p>\n\n\n\n<p>Najnowsze odkrycia badawcze i ustalenia zespo\u0142u interdyscyplinarnego na temat jaki charakter i znaczenie mia\u0142o grodzisko w Czermnie dla tego regionu we wczesnym \u015bredniowieczu, pozwalaj\u0105 sformu\u0142owa\u0107 pogl\u0105d, \u017ce aby stworzy\u0107 we wczesnym \u015bredniowieczu zwarte pa\u0144stwo, nale\u017ca\u0142o osadzi\u0107 je w trwa\u0142ej strukturze kultury i religii z kr\u0119gu chrze\u015bcija\u0144stwa (dynastia Piast\u00f3w wprowadzi\u0142a Polan do krwioobiegu kulturalnego Zachodu). Definiowanie w mediawistyce tylko zachodniego kierunku rozwoju naszego kraju i tym samym peryferyjno\u015bci wobec wschodniofrankijskiego\/niemieckiego cesarstwa, musi zosta\u0107 uzupe\u0142niona. Nale\u017cy zgodzi\u0107 si\u0119 z pogl\u0105dem, \u017ce funkcje i znaczenie grodu we wczesnym \u015bredniowieczu jakim by\u0142o Czermno, ma <strong>charakter<\/strong> <strong>pomostu<\/strong> pomi\u0119dzy wp\u0142ywami z Bizancjum na wschodzie i zachodnim centrum Europy.<\/p>\n\n\n\n<p>Nie ma przesady w tym, \u017ce znaczenie wczesno\u015bredniowiecznego o\u015brodka w Czermnie mo\u017cna por\u00f3wna\u0107 na miar\u0119 znaczenia o\u015brodka w Poznaniu i Gnie\u017anie. Metafor\u0105 dla tak cenionego znaleziska o du\u017cej warto\u015bci w archeologii, kt\u00f3ry daje nowe informacje na temat przesz\u0142o\u015bci mo\u017ce by\u0107 <strong>\u201ez\u0142ote jab\u0142ko\u201d<\/strong>. Jednocze\u015bnie uwa\u017cam, \u017ce jego kulisty kszta\u0142t oznacza idealn\u0105 ca\u0142o\u015b\u0107, ale z\u0142ote jab\u0142ko jest przede wszystkim symbolem w\u0142adzy i pot\u0119gi kr\u00f3lewskiej.<\/p>\n\n\n\n<p>Czermno- s\u0142owia\u0144ski gr\u00f3d mi\u0119dzy wschodem a zachodem to ci\u0105gle wielki temat do odkrycia w historii.<\/p>\n\n\n\n<p>Znajduj\u0105ca si\u0119 w Muzeum Regionalnym im. dr. Janusza Petera w Tomaszowie Lub. wystawa prezentuje znaleziska z grodziska w Czermnie, b\u0119d\u0105ce pozosta\u0142o\u015bci\u0105, tzw. grod\u00f3w czerwie\u0144skich, historycznego terytorium z okresu kszta\u0142towania si\u0119 pocz\u0105tk\u00f3w Polski piastowskiej w X-XIII w. Jednocze\u015bnie z prowadzonymi pracami archeologicznymi prowadzona jest bogata akcja wydawnicza.<\/p>\n\n\n\n<p>Podzi\u0119kowania kieruj\u0119 pracownikom Muzeum, przede wszystkim Pani mgr archeologii Jolancie Bagi\u0144skiej za po\u015bwi\u0119cony czas i wci\u0105gaj\u0105c\u0105 rozmow\u0119 o fascynuj\u0105cych odkryciach w Czermnie.<\/p>\n\n\n\n<p>Bie\u017c\u0105ce efekty realizacji aktualnych grant\u00f3w mo\u017cna obserwowa\u0107 na profilu, na Facebooku: <a href=\"https:\/\/www.facebook.com\/Grody.Czerwienskie\/info\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">Grody Czerwie\u0144skie<\/a><\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"https:\/\/www.facebook.com\/profile.php?id=100085041211142\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">Dotychczasowe publikacje dotycz\u0105ce Grod\u00f3w Czerwie\u0144skich s\u0105 udost\u0119pniane w zak\u0142adce \u201ePublikacje\u201d, a tak\u017ce na profilu academia.edu: <\/a><a href=\"http:\/\/independent.academia.edu\/GrodyCzerwie%C5%84skie\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">Grody Czerwie\u0144skie<\/a><\/p>\n\n\n\n<p>Zapraszam do s\u0142uchania podcastu S\u0142ucham Historii.<\/p>\n\n\n\n<p>Do us\u0142yszenia.<\/p>\n\n\n\n<p>Pi\u0105tek z Histori\u0105 na Roztoczu.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Co naprawd\u0119 wiemy o wczesnym \u015bredniowieczu na ziemiach dzisiejszej Polski Wschodniej (wschodnia cz\u0119\u015b\u0107 woj. lubelskiego, podkarpackiego, podlaskiego), na tzw. pograniczu polsko-ruskim, na tle najnowszych bada\u0144? Co oznacza\u0142o \u201epa\u0144stwo\u201d w czasach Mieszka I i Boles\u0142awa Chrobrego, czyli zrozumie\u0107 moment przej\u015bcia od wsp\u00f3lnoty plemiennej do organizacji pa\u0144stwa polskiego? Czy najnowsze ustalenia tocz\u0105cych si\u0119 bada\u0144 na terenie wczesno\u015bredniowiecznego [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[11],"tags":[20,19,23,18,24,21,22],"class_list":["post-89","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-podcast","tag-archeologia","tag-czermno","tag-grody-czerwienskie","tag-historia","tag-koronacja-chrobrego","tag-muzeum-regionalne-tomaszo-lubelski","tag-slucham-historii"],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v27.4 - https:\/\/yoast.com\/product\/yoast-seo-wordpress\/ -->\n<title>Z\u0141OTE JAB\u0141KO ARCHEOLOGII - CZERMNO\/CZERWIE\u0143 - WIELKI TEMAT DO ODKRYCIA. BY\u0106 BLI\u017bEJ HISTORII. - S\u0142ucham Historii<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/www.sluchamhistorii.pl\/?p=89\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"pl_PL\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Z\u0141OTE JAB\u0141KO ARCHEOLOGII - CZERMNO\/CZERWIE\u0143 - WIELKI TEMAT DO ODKRYCIA. BY\u0106 BLI\u017bEJ HISTORII. - S\u0142ucham Historii\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Co naprawd\u0119 wiemy o wczesnym \u015bredniowieczu na ziemiach dzisiejszej Polski Wschodniej (wschodnia cz\u0119\u015b\u0107 woj. lubelskiego, podkarpackiego, podlaskiego), na tzw. pograniczu polsko-ruskim, na tle najnowszych bada\u0144? Co oznacza\u0142o \u201epa\u0144stwo\u201d w czasach Mieszka I i Boles\u0142awa Chrobrego, czyli zrozumie\u0107 moment przej\u015bcia od wsp\u00f3lnoty plemiennej do organizacji pa\u0144stwa polskiego? Czy najnowsze ustalenia tocz\u0105cych si\u0119 bada\u0144 na terenie wczesno\u015bredniowiecznego [&hellip;]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/www.sluchamhistorii.pl\/?p=89\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"S\u0142ucham Historii\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2025-07-17T22:27:35+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2025-07-18T00:15:34+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/www.sluchamhistorii.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/IMG_20250515_131102-scaled.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"1915\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"2560\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"admin\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Napisane przez\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"admin\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Szacowany czas czytania\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"12 minut\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.sluchamhistorii.pl\\\/?p=89#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.sluchamhistorii.pl\\\/?p=89\"},\"author\":{\"name\":\"admin\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.sluchamhistorii.pl\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/7d3304fea80d2c1acd2e2e37c5598d93\"},\"headline\":\"Z\u0141OTE JAB\u0141KO ARCHEOLOGII &#8211; CZERMNO\\\/CZERWIE\u0143 &#8211; WIELKI TEMAT DO ODKRYCIA. BY\u0106 BLI\u017bEJ HISTORII.\",\"datePublished\":\"2025-07-17T22:27:35+00:00\",\"dateModified\":\"2025-07-18T00:15:34+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.sluchamhistorii.pl\\\/?p=89\"},\"wordCount\":2373,\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.sluchamhistorii.pl\\\/?p=89#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/www.sluchamhistorii.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2025\\\/07\\\/IMG_20250515_131102-766x1024.jpg\",\"keywords\":[\"archeologia\",\"czermno\",\"grody czerwie\u0144skie\",\"historia\",\"koronacja chrobrego\",\"muzeum regionalne tomasz\u00f3 lubelski\",\"s\u0142ucham historii\"],\"articleSection\":[\"Podcast\"],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.sluchamhistorii.pl\\\/?p=89\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.sluchamhistorii.pl\\\/?p=89\",\"name\":\"Z\u0141OTE JAB\u0141KO ARCHEOLOGII - CZERMNO\\\/CZERWIE\u0143 - WIELKI TEMAT DO ODKRYCIA. BY\u0106 BLI\u017bEJ HISTORII. - S\u0142ucham Historii\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.sluchamhistorii.pl\\\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.sluchamhistorii.pl\\\/?p=89#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.sluchamhistorii.pl\\\/?p=89#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/www.sluchamhistorii.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2025\\\/07\\\/IMG_20250515_131102-766x1024.jpg\",\"datePublished\":\"2025-07-17T22:27:35+00:00\",\"dateModified\":\"2025-07-18T00:15:34+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.sluchamhistorii.pl\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/7d3304fea80d2c1acd2e2e37c5598d93\"},\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.sluchamhistorii.pl\\\/?p=89#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/www.sluchamhistorii.pl\\\/?p=89\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.sluchamhistorii.pl\\\/?p=89#primaryimage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.sluchamhistorii.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2025\\\/07\\\/IMG_20250515_131102-scaled.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/www.sluchamhistorii.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2025\\\/07\\\/IMG_20250515_131102-scaled.jpg\",\"width\":1915,\"height\":2560},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.sluchamhistorii.pl\\\/?p=89#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Strona g\u0142\u00f3wna\",\"item\":\"https:\\\/\\\/www.sluchamhistorii.pl\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Z\u0141OTE JAB\u0141KO ARCHEOLOGII &#8211; CZERMNO\\\/CZERWIE\u0143 &#8211; WIELKI TEMAT DO ODKRYCIA. BY\u0106 BLI\u017bEJ HISTORII.\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.sluchamhistorii.pl\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.sluchamhistorii.pl\\\/\",\"name\":\"S\u0142ucham Historii\",\"description\":\"Blog historyczny\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/www.sluchamhistorii.pl\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.sluchamhistorii.pl\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/7d3304fea80d2c1acd2e2e37c5598d93\",\"name\":\"admin\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/66b791b3ed975bad168478d35711d62508f563cab88016e3235e756455f30082?s=96&d=mm&r=g\",\"url\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/66b791b3ed975bad168478d35711d62508f563cab88016e3235e756455f30082?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/66b791b3ed975bad168478d35711d62508f563cab88016e3235e756455f30082?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"admin\"},\"sameAs\":[\"https:\\\/\\\/www.sluchamhistorii.pl\"],\"url\":\"https:\\\/\\\/www.sluchamhistorii.pl\\\/?author=1\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Z\u0141OTE JAB\u0141KO ARCHEOLOGII - CZERMNO\/CZERWIE\u0143 - WIELKI TEMAT DO ODKRYCIA. BY\u0106 BLI\u017bEJ HISTORII. - S\u0142ucham Historii","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/www.sluchamhistorii.pl\/?p=89","og_locale":"pl_PL","og_type":"article","og_title":"Z\u0141OTE JAB\u0141KO ARCHEOLOGII - CZERMNO\/CZERWIE\u0143 - WIELKI TEMAT DO ODKRYCIA. BY\u0106 BLI\u017bEJ HISTORII. - S\u0142ucham Historii","og_description":"Co naprawd\u0119 wiemy o wczesnym \u015bredniowieczu na ziemiach dzisiejszej Polski Wschodniej (wschodnia cz\u0119\u015b\u0107 woj. lubelskiego, podkarpackiego, podlaskiego), na tzw. pograniczu polsko-ruskim, na tle najnowszych bada\u0144? Co oznacza\u0142o \u201epa\u0144stwo\u201d w czasach Mieszka I i Boles\u0142awa Chrobrego, czyli zrozumie\u0107 moment przej\u015bcia od wsp\u00f3lnoty plemiennej do organizacji pa\u0144stwa polskiego? Czy najnowsze ustalenia tocz\u0105cych si\u0119 bada\u0144 na terenie wczesno\u015bredniowiecznego [&hellip;]","og_url":"https:\/\/www.sluchamhistorii.pl\/?p=89","og_site_name":"S\u0142ucham Historii","article_published_time":"2025-07-17T22:27:35+00:00","article_modified_time":"2025-07-18T00:15:34+00:00","og_image":[{"width":1915,"height":2560,"url":"https:\/\/www.sluchamhistorii.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/IMG_20250515_131102-scaled.jpg","type":"image\/jpeg"}],"author":"admin","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Napisane przez":"admin","Szacowany czas czytania":"12 minut"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/www.sluchamhistorii.pl\/?p=89#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.sluchamhistorii.pl\/?p=89"},"author":{"name":"admin","@id":"https:\/\/www.sluchamhistorii.pl\/#\/schema\/person\/7d3304fea80d2c1acd2e2e37c5598d93"},"headline":"Z\u0141OTE JAB\u0141KO ARCHEOLOGII &#8211; CZERMNO\/CZERWIE\u0143 &#8211; WIELKI TEMAT DO ODKRYCIA. BY\u0106 BLI\u017bEJ HISTORII.","datePublished":"2025-07-17T22:27:35+00:00","dateModified":"2025-07-18T00:15:34+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/www.sluchamhistorii.pl\/?p=89"},"wordCount":2373,"image":{"@id":"https:\/\/www.sluchamhistorii.pl\/?p=89#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/www.sluchamhistorii.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/IMG_20250515_131102-766x1024.jpg","keywords":["archeologia","czermno","grody czerwie\u0144skie","historia","koronacja chrobrego","muzeum regionalne tomasz\u00f3 lubelski","s\u0142ucham historii"],"articleSection":["Podcast"],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/www.sluchamhistorii.pl\/?p=89","url":"https:\/\/www.sluchamhistorii.pl\/?p=89","name":"Z\u0141OTE JAB\u0141KO ARCHEOLOGII - CZERMNO\/CZERWIE\u0143 - WIELKI TEMAT DO ODKRYCIA. BY\u0106 BLI\u017bEJ HISTORII. - S\u0142ucham Historii","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.sluchamhistorii.pl\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/www.sluchamhistorii.pl\/?p=89#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/www.sluchamhistorii.pl\/?p=89#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/www.sluchamhistorii.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/IMG_20250515_131102-766x1024.jpg","datePublished":"2025-07-17T22:27:35+00:00","dateModified":"2025-07-18T00:15:34+00:00","author":{"@id":"https:\/\/www.sluchamhistorii.pl\/#\/schema\/person\/7d3304fea80d2c1acd2e2e37c5598d93"},"breadcrumb":{"@id":"https:\/\/www.sluchamhistorii.pl\/?p=89#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/www.sluchamhistorii.pl\/?p=89"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/www.sluchamhistorii.pl\/?p=89#primaryimage","url":"https:\/\/www.sluchamhistorii.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/IMG_20250515_131102-scaled.jpg","contentUrl":"https:\/\/www.sluchamhistorii.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/IMG_20250515_131102-scaled.jpg","width":1915,"height":2560},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/www.sluchamhistorii.pl\/?p=89#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Strona g\u0142\u00f3wna","item":"https:\/\/www.sluchamhistorii.pl\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Z\u0141OTE JAB\u0141KO ARCHEOLOGII &#8211; CZERMNO\/CZERWIE\u0143 &#8211; WIELKI TEMAT DO ODKRYCIA. BY\u0106 BLI\u017bEJ HISTORII."}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/www.sluchamhistorii.pl\/#website","url":"https:\/\/www.sluchamhistorii.pl\/","name":"S\u0142ucham Historii","description":"Blog historyczny","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/www.sluchamhistorii.pl\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/www.sluchamhistorii.pl\/#\/schema\/person\/7d3304fea80d2c1acd2e2e37c5598d93","name":"admin","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/66b791b3ed975bad168478d35711d62508f563cab88016e3235e756455f30082?s=96&d=mm&r=g","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/66b791b3ed975bad168478d35711d62508f563cab88016e3235e756455f30082?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/66b791b3ed975bad168478d35711d62508f563cab88016e3235e756455f30082?s=96&d=mm&r=g","caption":"admin"},"sameAs":["https:\/\/www.sluchamhistorii.pl"],"url":"https:\/\/www.sluchamhistorii.pl\/?author=1"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.sluchamhistorii.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/89","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.sluchamhistorii.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.sluchamhistorii.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.sluchamhistorii.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.sluchamhistorii.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=89"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/www.sluchamhistorii.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/89\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":92,"href":"https:\/\/www.sluchamhistorii.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/89\/revisions\/92"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.sluchamhistorii.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=89"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.sluchamhistorii.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=89"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.sluchamhistorii.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=89"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}